Tasarım Gazetesi
Spekülatif İşe Ne Gerek

Spekülatif İşe Ne Gerek!

Eylül 30, 2009
AIGA, değişen endüstri şartlarını göz önüne alarak spekülatif tasarım işlerine karşı olan duruşunu yeniden değerlendirdi.

Spekülatif iş nedir?

Müşterinin, tasarımcıdan herhangi bir maddi karşılık ve garanti vermeksizin iş ve fikir istemesi dünya literatüründe spekülatif iş (Spec Work) yaptırmak olarak geçiyor. Bu tarz çalışmalara evet demek bağımsız çalışan tasarımcılar, tasarım stüdyoları ve yeni mezunların korkulu rüyalarını süslerken, büyük çaplı reklam ajansları ve mimarlık ofisleri için ise işlerin normal akışını temsil ediyor. Aradaki en büyük fark oynanan bahsin ve kazanılması koşulundaki getirisinin büyüklüğü. Mimarlik ve reklam gibi disiplinlerde sektör koşulları profesyonellerin spekülatif işlere evet demelerini ön görürken, sunulan ilk tasarım teslim edilecek ürün demek olmuyor. Kazanılan bir mimari proje yada reklam kampanyası şirketleri senelere yayılan maddi anlaşmalarla ve göz önündeliğin getirdiği promosyonla destekliyor. Görsel iletişim ile ilgili tasarımlarda ise çoğunlukla sunulan iş müşteri tarafından yeterli kabul ediliyor ve yazılı bir anlaşma olmadığı takdirde tasarımcı projeye harcadığı zaman ve emeğin karşılığını alamıyor.

Spekülatif işe karşı ilk olarak Avrupa'da başlayan ve tasarım camiasına ortak bir duruş getirmeye çalışan eylemler Amerika başta olmak üzere yurt dışında uzun zamandır devam ediyor. AIGA geçtiğimiz senelerde spekülatif işe tamamen karşı bir tutum sergilerken gelişen dünya koşulları ve profesyonellerden aldığı verilere göre duruşunu tekrar değerlendirdi. Her bedava yapılan işin spekülatif olmadığını belirten AIGA, ücretsiz çalışma tiplerini şöyle sıralıyor;

- spekülatif işler
- yarışmalar: bir ödül kazanmak adına üretilmiş işler
- gönüllü işler: maddi bir karşılık beklemeksizin kazanılacak tecrübe adına üretilen işler
- staj: eğitimsel bir kazanç adına yapılan ücretsiz işler
- hayır işi: toplum yararına yapılan gönüllü işler

AIGA tüm bu durumları listeleyerek aynı zamanda hem tasarımcıları hem de iş verenleri uyarıyor. Maddi karşılık ve anlaşma olmaksızın bir işi kabul ederken tasarımcının, iş verenin kendisinden faydalanması ve spekülatif bir çalışmanın yapılan işin gerçek anlamdaki ekonomik değerini düşürmesi riskini göz önünde bulundurması gerekiyor. Müşterinin kaygılanması gerektiği noktaları ise ücretsiz yapılan bir işte verilen emek, enerji ve düşüncenin farkedilebilir bir düşüş yaşaması ve gereken detaylı araştırmanın ve prototip geliştirmenin yapılmaması durumunda projenin eksik kalması olarak belirtiyor. Tabii bunlara ek olarak hem müşteri hem de tasarımcıyı zor durumda bırakacak, fikri mülkiyet, tescil gibi unsurların ihlalini de unutmamak lazım.

Geçtiğimiz Mart ayında Austin'de gerçekleşen South by Southwest(SXSW) Müzik ve Medya Konferansı'nda spekülatif çalışmalar üzerine bir konuşma veren web strateji uzmanı Jeremiah Owyang, konuyu objektif bir tavırla masaya yatırıyor. Ekonomik geri çekilmenin yaşandığı bir dönemde spekülatif işlerin artacağını belirten Owyang, Crowdspring ve 99designs gibi kitlesel kaynak (crowdsourcing) oluşturarak, spekülatif iş ortamı yaratan websitelerinin daha da popülerleşecegini açıklıyor. 30 dolara Hindistan'da bir kişiye logo yaptırmanın dar bütçelerle iş hayatına açılan şirketler için ideal olduğunu belirtiyor. 30 doların başka ülkelerde nelere kadir olduğunu da tabii unutmamak lazım. Gittikçe çarpıklaşan bir global ekonomide spekülatif çalışma koşullarının başka yararlarını da fikirleri hızlı prototipleştirme ve farklı kreatiflerden kısa süre içerisinde taze fikirler görebilme ve bu sayede vizyon geliştirebilme olarak ta maddelendiriyor. Spekülatif iş konusunu gri bir alan olarak kabul eden Owyang, şeytanın avukatlığını oynarken aynı zamanda spekülatif çalışmaların müşterinin tam olarak ne istediğini bilmediği sürece başarılı olamayacağını ve yüksek profilli şirketler, marka stratejisi oluşturmaya çalışanlar ve yüksek kaliteli iş bekleyenler için asla ideal bir yol olmayacağını da belirtmeden geçmiyor.

Kesin bir gerçek varki tasarım dünyası bir nevi mutasyon geçiriyor. Bütçelerle beraber zamanlamalar da daralıyor. Araştırma ve detay askıya alınırken, ucuza satın alınan grafikler ve bir biri ardına basma kalıp görselleri kağıda oturtmak çağdaş tasarım olarak anılıyor. Tasarımın titizlik ve özveri istediğini unutanlar, bilgisayar kullanmayı tasarımcı olmakla karıştıranlar, müşteriyi bilinçlendirmenin de gerektiginde tasarımcının görevi olduğunu unutanlar, bir büyük görsel kirliliğin içinde tasarımın kalıcı tüm değerlerini çöpe atıyorlar.

Pentagram tasarım stüdyosunun ortaklarından Michael Bierut'un Design Observer'da spekülatif işle alakalı yazdığı bir yazıda da bahsettiği gibi tasarım müşteri ve tasarımcı arasındaki bir danışıklı dövüştür. İki taraftan biri sorumluluğunu yerine getirmediği takdirde aradaki güven dengesi bozulur. Kısacası kalıcı ve olgun tasarımlar yaratmak için tasarımcı kadar müşterinin de kendine düşen mesuliyetlere saygı göstermesi gerekir.

AIGA'nın spekülatif işlere karşı olan kararlı duruşunun yanı sıra bu konuda faaliyet gösteren başka organizasyonlarla karşılaşmak ta mümkün. Örneğin NO!SPEC oluşumunun websitesini ziyaret ederseniz, ücretsiz olarak hazırladıkları no-spec logolarını kendi websitenizde de yer vermek üzere indirmeniz mümkün. Siteden aynı zamanda konuyla alakalı son gelişmeleri ve diğer tasarımcıların tecrübelerini de takip edebilirsiniz. www.no-spec.com. Ayrıca AIGA üyesi olmasanız bile sitelerinden tasarımcıların spekülatif iş tekliflerine karşın sunabilecekleri örnek mektupları indirebilirsiniz. www.aiga.org/content.cfm/position-spec-work

Banu Alpay [email protected]
Radikal Tasarim Gazetesi 26/07/2009
www.kaletasarimmerkezi.com
©2003-2010 Tasarım Gazetesi | Tüm Hakları Saklıdır Google+ Twitter